Żółte barwniki krokosza w chorobie niedokrwiennej serca: mechanizmy działania, zastosowania terapeutyczne i przyszłe kierunki badań

Choroba niedokrwienna serca (ChNS), będąca skutkiem miażdżycy i prowadząca do niedokrwienia mięśnia sercowego, pozostaje główną przyczyną zgonów w Chinach. Żółte barwniki krokosza (SYP – safflower yellow pigments), będące głównymi bioaktywnymi składnikami krokosza barwierskiego Carthamus tinctorius L., zawierają przede wszystkim C-glikozydy chrynochalkonowe, z których najważniejsze to hydroksykrokoszowy żółty A (HSYA) i bezwodny krokoszowy żółty B (AHSYB). Niniejszy przegląd przedstawia aktualny stan wiedzy na temat mechanizmów działania SYP, ich zastosowań terapeutycznych oraz perspektyw przyszłego wykorzystania w leczeniu ChNS.

Skład chemiczny i farmakokinetyka
Dotychczas zidentyfikowano ponad 20 związków wchodzących w skład SYP, z których HSYA i AHSYB wykazują właściwości kardioprotekcyjne, przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Farmakokinetyka tych związków wskazuje na bardzo niską biodostępność po podaniu doustnym (HSYA: 1,2%; AHSYB: 0,3%), co wynika z ich hydrolizy w przewodzie pokarmowym, niskiej przenikalności błon komórkowych oraz efektu pierwszego przejścia przez wątrobę. HSYA ulega szerokiej dystrybucji w organizmie (nerki > wątroba > płuca > serce) i metabolizowany jest do produktów fazy I i II, które wydalane są z kałem (po podaniu doustnym) lub z moczem (po podaniu dożylnym). Profil metaboliczny różni się w zależności od stanu fizjologicznego lub chorobowego organizmu, co wpływa na skuteczność leczenia.

Postępy w zastosowaniu SYP w leczeniu ChNS

1. Poprawa niedokrwienia mięśnia sercowego
   Badania kliniczne wykazały, że iniekcja zawierająca żółty barwnik krokosza (SYI – safflower yellow injection) łagodzi objawy dławicy piersiowej, poprawia funkcję serca (frakcja wyrzutowa) i normalizuje parametry hemorheologiczne u pacjentów z ChNS. Mechanizmy działania obejmują:

• Hamowanie cytokin prozapalnych (IL-6, TNF-α, CRP).
• Wspomaganie angiogenezy przez szlak HIF-1α/VEGF-A/CD31.
• Redukcję stresu oksydacyjnego poprzez aktywację Nrf2/HO-1.
• Efekty przeciwzakrzepowe: wydłużenie PT i APTT.

1. Redukcja uszkodzenia niedokrwienno-reperfuzyjnego mięśnia sercowego (MIRI)
   SYP ograniczają MIRI poprzez:

• Działanie przeciwzapalne: hamowanie szlaku TLR4/NF-κB.
• Efekty antyoksydacyjne: aktywacja SOD oraz szlaku PI3K/Akt/Nrf2.
• Przeciwdziałanie apoptozie: modulacja stosunku Bcl-2/Bax i miR-499.
• Ochrona mitochondriów: przywrócenie syntezy ATP przez Mdh1 i hamowanie otwarcia porów przejścia przepuszczalności.
• Hamowanie ferroptozy (poprzez HIF-1α/SLC7A11) i stresu retikulum endoplazmatycznego.

1. Łagodzenie uszkodzeń miażdżycowych
   SYP zmniejszają tworzenie blaszek miażdżycowych oraz poprawiają profil lipidowy (↓TC, ↓LDL-C, ↑HDL-C). Mechanizmy obejmują:

• Hamowanie uszkodzenia śródbłonka indukowanego przez ox-LDL i powstawania komórek piankowatych z makrofagów.
• Ograniczenie migracji mięśni gładkich naczyń przez szlak SphK1/S1P/S1PR3.
• Zwiększenie autofagii makrofagów przez demetylację Atg13, stabilizującą blaszki miażdżycowe.

SYP wobec czynników ryzyka ChNS

• Otyłość: Indukcja brunatnienia białej tkanki tłuszczowej, modulacja mikrobioty jelitowej (wzrost Akkermansia), hamowanie osi GIP/GIPR.
• Nadciśnienie: Aktywacja kanałów KATP/BKCa, promowanie angiogenezy (Ang1/Tie-2), hamowanie remodelingu naczyń przez tłumienie inflamasomu NLRP3.
• Hiperlipidemia: Regulacja szlaków AMPK/SREBP2/PCSK9/LDLR, hamowanie nadmiernej aktywacji płytek krwi przez miR-9a-5p/PLCγ2.
• Cukrzyca: Poprawa insulinowrażliwości (szlak PI3K/Akt), ochrona komórek β przed apoptozą (hamowanie JNK/c-Jun), redukcja miażdżycy cukrzycowej przez miR-429/SLC7A11.

Ograniczenia i przyszłe perspektywy
Wyzwania obejmują niską biodostępność doustną, krótki okres półtrwania oraz brak dużych badań klinicznych. Proponowane rozwiązania:

• Opracowanie zaawansowanych systemów dostarczania, takich jak naturalne eutektyczne rozpuszczalniki głębokie, zwiększających biodostępność.
• Eksploracja interakcji z mikrobiotą jelitową, szczególnie w kontekście metabolitów takich jak krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) i tlenek trimetyloaminy (TMAO).
• Przeprowadzenie wieloośrodkowych, długoterminowych badań klinicznych w celu potwierdzenia skuteczności i bezpieczeństwa SYP.

Podsumowanie
Żółte barwniki krokosza wykazują potwierdzoną skuteczność kliniczną w leczeniu choroby niedokrwiennej serca. Ich działanie obejmuje redukcję niedokrwienia mięśnia sercowego, łagodzenie uszkodzeń reperfuzyjnych, działanie przeciwmiażdżycowe, poprawę funkcji naczyń oraz redukcję czynników ryzyka takich jak otyłość, nadciśnienie, hiperlipidemia i cukrzyca. Mechanizmy działania są wielokierunkowe i obejmują tłumienie procesów zapalnych, stresu oksydacyjnego i agregacji płytek krwi, jak również ochronę śródbłonka i komórek mięśnia sercowego przed apoptozą. Konieczne są dalsze badania nad biodostępnością SYP oraz ich wpływem na mikrobiotę jelitową i metabolity, a także badania kliniczne w większej skali w celu oceny długoterminowego bezpieczeństwa i skuteczności terapii.

Źródło: Future Integrative Medicine, Safflower Yellow Pigments in Coronary Heart Disease: Mechanisms, Applications, and Future Perspectives
DOI: 10.14218/FIM.2025.00016