Skrajne temperatury a hospitalizacje z powodu niewydolności serca – wyniki badania ze Szwecji

Krótkotrwała ekspozycja na fale chłodu, niższą temperaturę otoczenia oraz wyższą temperaturę wiązała się ze zwiększonym prawdopodobieństwem hospitalizacji z powodu niewydolności serca – wynika z ogólnokrajowego badania obejmującego 482 tys. hospitalizacji odnotowanych w Szwecji w latach 2006-2021. Analiza opublikowana w Journal of the American College of Cardiology wskazuje jednocześnie na odmienny profil czasowy zależności: efekt związany z zimnem pojawiał się z kilkudniowym opóźnieniem, natomiast zależność dotycząca wysokiej temperatury była obserwowana wcześniej. Ważnym elementem wyników jest rozróżnienie między wysoką temperaturą jako zmienną ciągłą a falą upałów jako zdefiniowanym zdarzeniem – dla fal upałów nie wykazano jednoznacznej, istotnej statystycznie zależności w głównej interpretacji wyników.

Jak zaprojektowano ogólnokrajowe badanie?

Badanie przeprowadzili Wenli Ni, Stefan Agewall, Lina Benson, Susanne Breitner, Federica Nobile, Gianluigi Savarese, Alexandra Schneider i Petter Ljungman. Autorzy reprezentowali m.in. Harvard T.H. Chan School of Public Health, Harvard Medical School, Karolinska Institutet, University of Oslo, Helmholtz Zentrum München oraz LMU Munich. Wyniki opublikowano w Journal of the American College of Cardiology w pracy „Cold Spells, Heat Waves, and Nonoptimal Air Temperature and Risk of Heart Failure Hospitalization in Sweden”.

Było to ogólnokrajowe, obserwacyjne badanie typu time-stratified case-crossover. Analizą objęto 482 000 hospitalizacji związanych z niewydolnością serca zarejestrowanych w Swedish National Patient Register w latach 2006-2021. Jest to istotne rozróżnienie metodologiczne – źródło podaje liczbę hospitalizacji, a nie liczbę 482 tys. unikalnych pacjentów.

Autorzy zastosowali warunkową regresję logistyczną w połączeniu z nieliniowymi modelami rozłożonego opóźnienia, aby oszacować zależności pomiędzy krótkotrwałą ekspozycją na temperaturę a hospitalizacją z powodu niewydolności serca w kolejnych dniach po ekspozycji. Analizowano opóźnienia od dnia ekspozycji do 6 dni później.

Jak zdefiniowano fale chłodu, fale upałów i temperaturę otoczenia?

Badacze nie posługiwali się jedną bezwzględną wartością temperatury dla całej Szwecji. Definicje odniesiono do rozkładu temperatur charakterystycznego dla poszczególnych gmin, co pozwalało uwzględnić lokalne różnice klimatyczne.

Falę chłodu definiowano jako co najmniej dwa kolejne dni ze średnią dobową temperaturą równą lub niższą od 5. percentyla lokalnego rozkładu temperatur. Analizy dotyczące chłodu prowadzono dla okresu od października do marca.

Falę upałów definiowano natomiast jako co najmniej dwa kolejne dni ze średnią temperaturą dobową równą lub wyższą od 95. percentyla rozkładu charakterystycznego dla danej gminy. W tym przypadku analizowano miesiące od kwietnia do września.

Oprócz zdarzeń sklasyfikowanych jako fale chłodu lub fale upałów autorzy analizowali również temperaturę otoczenia jako zmienną ciągłą. To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie dla interpretacji wyników, ponieważ zależność obserwowana dla wyższej temperatury nie była równoznaczna z wykazaniem istotnego statystycznie wzrostu hospitalizacji podczas każdej zdefiniowanej fali upałów.

Fale chłodu i niska temperatura – efekt widoczny po kilku dniach

W sezonie chłodnym ekspozycja na fale chłodu wiązała się z wyższym prawdopodobieństwem hospitalizacji z powodu niewydolności serca w okresie od 2. do 6. dnia po ekspozycji. Zależność osiągała istotność statystyczną przede wszystkim pomiędzy 3. a 5. dniem.

Dla skumulowanego okresu opóźnienia 2-6 dni iloraz szans (OR) hospitalizacji podczas ekspozycji na falę chłodu wynosił 1,085, przy 95% przedziale ufności (95% CI) 1,042-1,129.

Autorzy obserwowali również zależność przy analizowaniu samej temperatury otoczenia. Spadek temperatury o 10 punktów percentylowych lokalnego rozkładu temperatur wiązał się w analizowanym okresie z OR wynoszącym 1,008 (95% CI: 1,005-1,011).

Warto podkreślić, że „10 punktów percentylowych” jest miarą pozycji w lokalnym rozkładzie temperatur. Nie oznacza to spadku temperatury o 10°C. Wyniku nie należy zatem przeliczać bezpośrednio na określoną liczbę stopni Celsjusza.

Wysoka temperatura – wcześniejszy wzrost prawdopodobieństwa hospitalizacji

Inny profil czasowy obserwowano w sezonie ciepłym. Wyższa temperatura otoczenia wiązała się z wyższymi szansami hospitalizacji przede wszystkim w okresie od 1. do 3. dnia po ekspozycji, a przy dłuższym opóźnieniu zależność ulegała osłabieniu.

Dla skumulowanego okresu 0-3 dni wzrost temperatury o 10 punktów percentylowych wiązał się z OR wynoszącym 1,009 (95% CI: 1,006-1,013).

Jednocześnie wyniki dotyczące fal upałów jako odrębnie zdefiniowanych zdarzeń były bardziej złożone. W abstrakcie publikacji autorzy opisują dodatnie, ale nieistotne statystycznie zależności dla hospitalizacji, które z większym prawdopodobieństwem reprezentowały ostre zaostrzenia niewydolności serca. Gdy zastosowano szerszą definicję niewydolności serca obejmującą również stany przewlekłe, nie obserwowano zależności z ekspozycją na fale upałów.

Dlatego wyników nie należy upraszczać do stwierdzenia, że „fala upałów powoduje hospitalizację z powodu niewydolności serca”. Publikacja wskazuje natomiast, że wyższa temperatura otoczenia jako ekspozycja ciągła była związana z krótkoterminowym wzrostem szans hospitalizacji.

Znaczenie wyników dla praktyki klinicznej i organizacji opieki

Jednym z najważniejszych wniosków badania jest różnica w czasie pojawiania się zależności. W przypadku zimna wzrost prawdopodobieństwa hospitalizacji był opóźniony i szczególnie wyraźny po kilku dniach. W przypadku wysokiej temperatury sygnał pojawiał się wcześniej.

Autorzy informacji prasowej zwracają uwagę, że taki profil czasowy może mieć znaczenie dla organizacji monitorowania pacjentów z niewydolnością serca w okresach niekorzystnych warunków pogodowych. Po epizodach silnego chłodu potencjalne zwiększenie liczby hospitalizacji może pojawiać się z kilkudniowym przesunięciem, natomiast podczas wysokich temperatur czas pomiędzy ekspozycją a wzrostem prawdopodobieństwa hospitalizacji może być krótszy.

Towarzyszący publikacji komentarz redakcyjny w JACC akcentował szerszą możliwość wykorzystania danych meteorologicznych w systemach wczesnego ostrzegania dotyczących ryzyka sercowo-naczyniowego. Nie oznacza to jednak, że analizowane badanie dostarcza gotowego protokołu postępowania albo pozwala ustalić jeden próg temperatury wymagający określonej interwencji klinicznej.

Co wynik może oznaczać dla systemu opieki?

Z punktu widzenia organizacji opieki wyniki wskazują, że informacje meteorologiczne mogą stanowić jeden z elementów krótkoterminowej oceny przewidywanego obciążenia systemu przez chorych z niewydolnością serca. Autorzy podkreślają potencjalne znaczenie monitorowania po ostrzeżeniach dotyczących zimna oraz szybszej reakcji w okresach wysokich temperatur.

Badanie nie oceniało jednak skuteczności konkretnej strategii prewencyjnej, telemonitoringu, modyfikacji farmakoterapii ani dodatkowych wizyt kontrolnych. Na jego podstawie nie można więc określić, która interwencja zmniejsza ryzyko dekompensacji niewydolności serca podczas niekorzystnej pogody.

Ograniczenia i właściwa interpretacja wyników

Wnioski

Ogólnokrajowa analiza 482 tys. hospitalizacji w Szwecji wskazuje, że krótkotrwała ekspozycja na fale chłodu, niższe temperatury oraz wyższe temperatury otoczenia jest związana z większym prawdopodobieństwem hospitalizacji z powodu niewydolności serca. Charakter tej zależności różnił się w zależności od ekspozycji: w przypadku chłodu wzrost szans hospitalizacji był opóźniony o kilka dni, natomiast dla wysokich temperatur obserwowano wcześniejszy sygnał.

W praktyce interpretacyjnej szczególnie istotne jest rozdzielenie dwóch wyników dotyczących ciepła. Wyższa temperatura otoczenia była związana ze wzrostem szans hospitalizacji, jednak zdefiniowane fale upałów nie wykazały równie jednoznacznego, istotnego statystycznie związku. Badanie wspiera koncepcję uwzględniania warunków meteorologicznych w ocenie krótkoterminowego obciążenia niewydolnością serca, ale nie stanowi podstawy do samodzielnego formułowania nowych zaleceń terapeutycznych.

Źródła