Plaster sercowy wspomagający regenerację mięśnia sercowego w niewydolności serca
Regeneracja mięśnia sercowego z wykorzystaniem komórek i biomateriałów: pierwsze wyniki u ludzi
Naukowcy z Uniwersyteckiej Kliniki w Getyndze oraz Kliniki Kerckhoffa w Bad Nauheim zostali uhonorowani prestiżową Nagrodą Wilhelma P. Wintersteina Niemieckiej Fundacji Serca. Wyróżnienie przyznano za pionierską terapię polegającą na stosowaniu tzw. „plastra sercowego” w celu regeneracji mięśnia sercowego u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca.
W Niemczech około 200 000 osób cierpi na ciężką postać niewydolności serca. W zaawansowanym stadium choroby dochodzi do utraty nawet jednej czwartej mięśnia sercowego – co odpowiada około miliardowi komórek mięśnia sercowego. Funkcjonalne komórki kurczliwe są zastępowane przez bliznowate, nieaktywne metabolicznie tkanki. W tym stadium leczenie farmakologiczne staje się niewystarczające i niezdolne do naprawy uszkodzeń. Jedynymi opcjami terapeutycznymi pozostają transplantacja serca lub zastosowanie sztucznego serca. Nową nadzieję niesie podejście oparte na wszczepieniu nowych komórek mięśnia sercowego w formie plastra umieszczanego bezpośrednio na powierzchni serca.
Zespół badaczy otrzymał Nagrodę Wilhelma P. Wintersteina (wartość 10 000 euro) za pracę naukową opublikowaną na początku 2025 roku w czasopiśmie Nature pt. „Engineered heart muscle allografts for heart repair in primates and humans”. W pracy tej autorzy – dr Malte Tiburcy (Instytut Farmakologii i Toksykologii), dr Fawad Jebran (Chirurgia Klatki Piersiowej, Serca i Naczyń) oraz prof. Tim Seidler (Kardiologia, Klinika Kerckhoffa) – opisują m.in. udaną implantację plastra sercowego u ludzi, przywrócenie ukrwienia przeszczepionych komórek oraz ich integrację z naturalną tkanką mięśniową.
Przełomowe dane i pierwsza kliniczna aplikacja u człowieka
Badania po raz pierwszy wykazały, że wszczepione komórki sercowe nie tylko przetrwały, ale również uległy unaczynieniu, wykazały naturalny wzrost oraz oznaki sprzężenia mechanoelektrycznego z otaczającym je sercem. Efektem była odbudowa ściany serca i poprawa jego funkcji skurczowej.
Co istotne, nie stwierdzono żadnych działań niepożądanych związanych z implantacją: nie zaobserwowano tworzenia się nowotworów, zaburzeń rytmu serca ani patologicznego włóknienia. Jak podkreśla prof. Seidler z Kliniki Kerckhoffa: „Od pierwszej pacjentki wiemy, że komórki plastra przeżyły, a powstała tkanka charakteryzuje się dobrą jakością.”
Terapia nie tylko dla pacjentów w skrajnym stadium choroby
Choć obecnie terapia jest testowana u pacjentów z niewydolnością serca w IV klasie NYHA (najcięższy stopień), naukowcy przewidują, że w przyszłości może być ona stosowana również u pacjentów z mniej zaawansowanymi objawami, od klasy II wzwyż.
Dane z tych badań miały kluczowe znaczenie dla uzyskania zgody na pierwsze na świecie badanie kliniczne z udziałem ludzi, w którym stosowane są implanty tkankowe opracowane w laboratorium. W ramach trwającego badania klinicznego BioVAT-HF (NTC04396899) prowadzona jest ocena skuteczności i bezpieczeństwa terapii przy użyciu plastra sercowego u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością mięśnia sercowego.
Jak podkreślił dr Jebran: „Ten przełom był możliwy dzięki wzorcowej, interdyscyplinarnej współpracy zespołów z zakresu chirurgii serca, kardiologii i farmakologii. Dzięki niej udało się zaprojektować i wdrożyć zupełnie nową strategię terapeutyczną dla jednego z największych problemów kardiologicznych na świecie.”
Źródło: Nature, Engineered heart muscle allografts for heart repair in primates and humans
DOI: https://doi.org/10.1038/s41586-024-08463-0
