Ograniczenie sodu w codziennej żywności może przynieść populacyjne korzyści dla zdrowia serca

Zmniejszenie zawartości sodu w żywności pakowanej oraz daniach gotowych mogłoby istotnie poprawić zdrowie układu sercowo-naczyniowego oraz zapobiec wielu przypadkom chorób serca, udarów mózgu i zgonów w populacji ogólnej we Francji i w Wielkiej Brytanii – wynika z dwóch nowych badań opublikowanych w czasopiśmie Hypertension, należącym do American Heart Association.

Nadmierne spożycie sodu stanowi jeden z głównych czynników ryzyka rozwoju nadciśnienia tętniczego, które może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, takich jak zawał serca, udar mózgu, przewlekła choroba nerek, otępienie oraz inne postacie chorób sercowo-naczyniowych – podkreśla American Heart Association.

W odpowiedzi na globalny problem nadmiernego spożycia sodu – pierwiastka występującego w soli kuchennej – wiele państw wdrożyło strategie redukcji zawartości soli w żywności w celu poprawy zdrowia publicznego oraz ograniczenia kosztów opieki zdrowotnej.

Dwa badania – jedno przeprowadzone we Francji, dotyczące celów redukcji soli w bagietkach i innych produktach piekarniczych do 2025 roku, oraz drugie w Wielkiej Brytanii, koncentrujące się na celach na rok 2024 dla żywności pakowanej i dań typu takeaway – oszacowały potencjalny wpływ realizacji tych założeń na zdrowie populacji. Zastosowane modele wskazują, że niewielkie zmiany zawartości sodu w najczęściej spożywanych produktach gotowych nie wymagają żadnego wysiłku ze strony konsumentów ani zmiany ich nawyków żywieniowych, a mimo to mogą przynieść istotne korzyści zdrowotne w skali populacyjnej.

„To podejście jest szczególnie skuteczne, ponieważ nie opiera się na zmianie zachowań jednostek, co często bywa trudne do osiągnięcia i utrzymania. Zamiast tego tworzy zdrowsze środowisko żywieniowe domyślnie” – podkreśla dr Clémence Grave, główna autorka badania francuskiego, epidemiolożka i lekarka zdrowia publicznego z French National Public Health Agency w Saint-Maurice pod Paryżem.

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby dorośli spożywali mniej niż 2000 mg sodu dziennie, jednak rzeczywiste spożycie na świecie jest znacznie wyższe. American Heart Association rekomenduje nie więcej niż 2300 mg sodu dziennie, co odpowiada około jednej łyżeczce soli kuchennej, a jako wartość optymalną wskazuje 1500 mg na dobę, zwłaszcza u osób z nadciśnieniem tętniczym.

Redukcja sodu w pieczywie we Francji

W 2019 roku Francja ustanowiła krajowy cel zdrowia publicznego zakładający redukcję spożycia soli o 30%. W 2022 roku rząd zawarł dobrowolne porozumienie z producentami pieczywa dotyczące obniżenia zawartości soli do 2025 roku. Pieczywo, a zwłaszcza bagietka, stanowi kluczowy element diety Francuzów, jednak tradycyjnie charakteryzuje się wysoką zawartością soli, odpowiadającą za około 25% zalecanego dziennego spożycia. Już w 2023 roku większość pieczywa produkowanego we Francji spełniała nowe normy dotyczące sodu.

Aby oszacować potencjalny wpływ porozumienia na zdrowie publiczne, badacze wykorzystali dane krajowe oraz model matematyczny, który pozwolił określić, ile przypadków chorób sercowo-naczyniowych i mózgowo-naczyniowych, chorób nerek oraz otępienia można byłoby uniknąć przy pełnej realizacji założeń redukcji soli.

Analiza wykazała, że przy niezmienionym spożyciu pieczywa i pełnym wdrożeniu celów redukcji sodu, dzienne spożycie soli zmniejszyłoby się o około 0,35 g na osobę, co przełożyłoby się na niewielkie, lecz populacyjnie istotne obniżenie ciśnienia tętniczego.

Przy założeniu 100% realizacji celów redukcji soli oszacowano:
– spadek liczby zgonów o 0,18% rocznie, co odpowiada około 1186 unikniętym zgonom,
– zmniejszenie liczby hospitalizacji z powodu choroby niedokrwiennej serca o 1,04%,
– spadek hospitalizacji z powodu udaru krwotocznego o 1,05% oraz udaru niedokrwiennego o 0,88%.

Modele wskazują, że największe korzyści odnieśliby mężczyźni we wszystkich grupach wiekowych – u nich możliwe byłoby zapobieżenie 0,87% przypadków chorób serca i udarów, w porównaniu do 0,63% u kobiet. Wśród kobiet największy odsetek możliwych do uniknięcia zdarzeń dotyczyłby grupy wiekowej 55–64 lata.

„Ta redukcja soli przeszła całkowicie niezauważona przez francuską populację – nikt nie zdawał sobie sprawy, że pieczywo zawiera mniej soli” – zauważa dr Grave. „Nasze wyniki pokazują, że reformulacja produktów spożywczych, nawet poprzez niewielkie i niewidoczne zmiany, może mieć znaczący wpływ na zdrowie publiczne”.

Autorka podkreśla również konieczność współpracy decydentów, przemysłu spożywczego oraz środowiska medycznego. Połączenie poradnictwa indywidualnego z działaniami na poziomie populacyjnym może prowadzić do większej redukcji ryzyka sercowo-naczyniowego i poprawy zdrowia długoterminowego.

Ograniczeniem badania są założenia konieczne do modelowania oraz dostępność danych. Jak zaznacza dr Grave, niemożliwe jest bezpośrednie zmierzenie izolowanego wpływu redukcji soli w pieczywie, ponieważ zmiany te zachodzą równolegle z innymi czynnikami, takimi jak modyfikacje zachowań żywieniowych czy zmiany w konsumpcji pieczywa.

Redukcja sodu w żywności pakowanej i daniach na wynos w Wielkiej Brytanii

W badaniu brytyjskim wykorzystano dane z krajowych badań żywieniowych w celu oszacowania ilości soli spożywanej wraz z żywnością pakowaną i posiłkami typu takeaway. Następnie obliczono dzienne spożycie sodu w scenariuszu, w którym wszystkie kategorie produktów spełniałyby cele redukcji sodu na rok 2024.

Ustalono średnie ważone sprzedażą oraz maksymalne limity zawartości soli dla 84 kategorii żywności sprzedawanej w sklepach, w tym pieczywa, serów, mięs i przekąsek, a także – po raz pierwszy – dla 24 kategorii żywności spożywanej poza domem, takich jak burgery, dania curry czy pizza. Modelowanie objęło również wpływ tych zmian na choroby serca, udary, jakość życia oraz koszty opieki zdrowotnej.

Pełna realizacja celów redukcji sodu mogłaby obniżyć średnie dzienne spożycie soli z około 6,1 g do 4,9 g, co odpowiada redukcji o 17,5% na osobę. U mężczyzn efekt ten byłby nieco większy niż u kobiet, ze względu na wyższe wyjściowe spożycie soli.

Choć redukcja wydaje się niewielka na poziomie jednostkowym, w skali populacji prowadziłaby do istotnych korzyści. W okresie 20 lat możliwe byłoby zapobieżenie około 103 000 przypadków choroby niedokrwiennej serca oraz 25 000 udarów mózgu. W perspektywie całego życia populacji obniżenie ciśnienia tętniczego przełożyłoby się na około 243 000 dodatkowych lat życia skorygowanych o jakość oraz oszczędności rzędu 1 miliarda funtów dla National Health Service.

„Wiemy, że choroby sercowo-naczyniowe są jedną z głównych przyczyn zgonów w Wielkiej Brytanii – podobnie jak na całym świecie – dlatego każda redukcja spożycia soli i ciśnienia tętniczego może przynieść ogromne korzyści” – podkreśla dr Lauren Bandy z University of Oxford. Jej zdaniem przemysł spożywczy wciąż ma duże pole do poprawy w zakresie redukcji soli.

Znaczenie wyników podkreśla również dr Daniel W. Jones z University of Mississippi School of Medicine, wskazując, że krajowe podejście do ograniczania zawartości soli w żywności przygotowywanej komercyjnie jest kluczową strategią w państwach, gdzie znaczna część posiłków pochodzi z żywności gotowej. Nawet niewielkie obniżenie ciśnienia tętniczego u jednostek może przełożyć się na ogromne korzyści zdrowotne w skali całej populacji.

Źródło: Hypertension, Estimating the Potential Impact of the 2024 UK Salt Reduction Targets on Cardiovascular Health Outcomes and Health Care Costs in Adults: A Modeling Study
DOI: https://doi.org/10.1161/HYPERTENSIONAHA.125.25977