Palacze nadal w dużej mierze nie znają ryzyka chorób sercowo-naczyniowych związanego z paleniem
Międzynarodowa analiza danych z 46 krajów wykazała, że wiedza palaczy o związku palenia z zawałem serca i udarem mózgu jest znacznie mniejsza niż świadomość ryzyka raka płuca.
Mimo ponad dwóch dekad globalnych działań na rzecz ograniczenia używania tytoniu znaczna część osób palących nadal nie zdaje sobie sprawy, że zarówno palenie papierosów, jak i narażenie na bierne palenie zwiększają ryzyko zawału serca i udaru mózgu. Międzynarodowa analiza obejmująca ponad 240 tys. dorosłych palaczy z 46 krajów wskazuje na szczególnie duże braki wiedzy dotyczące sercowo-naczyniowych konsekwencji ekspozycji na dym tytoniowy.
W artykule:
- Jak dobrze palacze znają konsekwencje zdrowotne palenia
- Dlaczego ryzyko sercowo-naczyniowe jest nadal niedoceniane
- Wyniki analizy obejmującej ponad 240 tys. osób z 46 krajów
- Świadomość zagrożeń związanych z biernym paleniem
- Zmiany wiedzy obserwowane w ciągu dwóch dekad
- Znaczenie edukacji publicznej i polityki antytytoniowej
Ryzyko zawału i udaru wciąż niedostatecznie znane
Międzynarodowe badanie wykazało, że mimo dwóch dekad globalnych działań na rzecz kontroli używania tytoniu przekaz dotyczący wpływu palenia oraz biernego palenia na ryzyko zawału serca i udaru mózgu nadal nie dociera do wystarczająco dużej części osób palących.
Badanie przeprowadzili naukowcy z University of Waterloo oraz Global Tobacco Control Program działającego w U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Według informacji przedstawionych przez University of Waterloo jest to największa analiza tego rodzaju.
Używanie tytoniu pozostaje najważniejszą możliwą do uniknięcia przyczyną chorób i zgonów na świecie. Jak podkreślają autorzy, nawet dwie trzecie osób palących przez całe życie umiera z powodu choroby wywołanej paleniem, tracąc przeciętnie ponad dekadę życia.
Ponad 240 tys. palaczy z 46 krajów
Zespół badawczy przeanalizował dane dotyczące ponad 240 000 dorosłych osób palących z 46 krajów, gromadzone w okresie obejmującym dwie dekady. Wyniki ujawniły istotne różnice pomiędzy znajomością ryzyka raka płuca a świadomością sercowo-naczyniowych następstw palenia.
Ponad 90 proc. badanych wiedziało, że palenie powoduje raka płuca. Jednocześnie tylko około 80 proc. miało świadomość, że palenie może powodować chorobę serca lub zawał serca, a około 70 proc. wiedziało o związku palenia z udarem mózgu.
Jeszcze większe braki wiedzy dotyczyły konsekwencji biernego palenia. W kilku krajach o wysokich dochodach – w tym w Australii, Niemczech, Anglii, Stanach Zjednoczonych, Nowej Zelandii i Kanadzie – mniej niż połowa dorosłych osób palących wiedziała, że bierne palenie może prowadzić do choroby serca lub zawału serca.
Wśród państw charakteryzujących się najniższym poziomem świadomości znalazły się również Chiny, gdzie według danych przytoczonych w materiale pali około 300 mln osób.
Ponad 2 mln zgonów sercowo-naczyniowych związanych z paleniem
Dr Janet Chung-Hall, Research Scientist w International Tobacco Control Policy Evaluation Project (ITC Project) na University of Waterloo i główna autorka badania, zwróciła uwagę, że luki w wiedzy dotyczącej najważniejszych skutków zdrowotnych palenia i biernego palenia są poważnym problemem.
Szczególne znaczenie ma niewystarczająca świadomość sercowo-naczyniowych konsekwencji ekspozycji na dym tytoniowy. Jak wskazuje dr Chung-Hall, palenie odpowiada za ponad 2 mln zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych na świecie każdego roku. Zdaniem badaczki zwiększanie społecznej świadomości tego ryzyka powinno stać się jednym z ważniejszych priorytetów zdrowia publicznego.
Niewielki postęp w ciągu dwóch dekad
Jednym z najbardziej niepokojących wniosków z analizy jest niemal całkowity brak postępu w zakresie wiedzy o zdrowotnych następstwach palenia i biernego palenia w okresie dwóch dekad objętych badaniem.
W niektórych krajach, między innymi w Bangladeszu, Indiach, Tajlandii i Wietnamie, świadomość sercowo-naczyniowego ryzyka związanego z paleniem i biernym paleniem wzrosła. Jednocześnie w większości analizowanych państw o wysokich dochodach poziom wiedzy dotyczącej sercowo-naczyniowych konsekwencji biernego palenia uległ obniżeniu.
Taki spadek odnotowano między innymi w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Nowej Zelandii, Anglii i Japonii.
Wiedza o raku płuca jest większa, ale również niepełna
Naukowcy oceniali także wiedzę dotyczącą raka płuca. Około 90 proc. osób objętych analizą wiedziało, że palenie powoduje raka płuca. Wyraźnie mniej respondentów miało jednak świadomość, że również bierne palenie może prowadzić do rozwoju tego nowotworu.
Także w tym przypadku na przestrzeni analizowanego okresu odnotowano niewielki postęp w zakresie poprawy wiedzy.
Edukacja może wspierać zaprzestanie palenia
Dr Geoffrey T. Fong, Principal Investigator ITC Project oraz University Professor of Psychology and Public Health Sciences na University of Waterloo, podkreślił, że wiedza o zagrożeniach zdrowotnych stanowi istotny pierwszy krok zarówno w kierunku zaprzestania palenia, jak i ochrony innych osób przed ekspozycją na dym tytoniowy.
Zdaniem badaczy uzyskane wyniki wskazują na potrzebę prowadzenia przez rządy silniejszych i długotrwałych działań edukacyjnych dotyczących nie tylko ryzyka nowotworowego, ale również sercowo-naczyniowych konsekwencji palenia oraz biernego palenia.
Autorzy wskazują między innymi na duże graficzne ostrzeżenia zdrowotne umieszczane na opakowaniach wyrobów tytoniowych oraz trwałe kampanie medialne. Działania takie mogą zwiększać świadomość zagrożeń, zachęcać osoby palące do zaprzestania używania tytoniu i zniechęcać młodych ludzi do rozpoczynania palenia.
Znaczenie polityki antytytoniowej
Wskazane działania należą do instrumentów przewidzianych w ramach globalnego traktatu dotyczącego kontroli tytoniu – WHO Framework Convention on Tobacco Control. Do konwencji przystąpiło ponad 180 państw.
Wyniki badania pokazują jednak, że samo istnienie polityki kontroli tytoniu nie musi oznaczać wystarczającej świadomości wszystkich konsekwencji zdrowotnych palenia. W świetle przedstawionych danych szczególnie istotne wydaje się konsekwentne informowanie społeczeństwa, że szkody wywołane dymem tytoniowym nie ograniczają się do chorób układu oddechowego i nowotworów, ale obejmują również poważne choroby układu sercowo-naczyniowego.
Badanie opublikowano w czasopiśmie BMJ Open.
Źródło: BMJ Open, Smokers still largely unaware of heart disease risks.
DOI: https://doi.org/10.1136/bmjopen-2025-107667
