Kompleksowe podejście do zarządzania CIED – nowe globalne wytyczne

Współczesna elektrofizjologia serca stoi przed dynamicznymi zmianami wynikającymi z rozwoju technologii urządzeń wszczepialnych. Nowy międzynarodowy dokument ekspercki stanowi próbę uporządkowania postępowania klinicznego w zakresie zarządzania elektrodami CIED (cardiovascular implantable electronic devices), uwzględniając cały cykl życia pacjenta – od implantacji po ewentualną ekstrakcję systemu.

W artykule

• Ewolucja urządzeń CIED i ich znaczenie kliniczne
• Nowe technologie i zmiana paradygmatu leczenia zaburzeń rytmu
• Kompleksowe podejście do zarządzania elektrodami
• Postępowanie w zakażeniach i powikłaniach CIED
• Standaryzacja procedur ekstrakcji elektrod
• Znaczenie personalizacji terapii i podejścia długoterminowego

Od ponad 70 lat urządzenia wszczepialne w kardiologii, takie jak stymulatory serca, kardiowertery-defibrylatory oraz systemy resynchronizujące, stanowią ugruntowaną metodę leczenia wybranych pacjentów z bradyarytmiami, tachyarytmiami oraz niewydolnością serca. Szacuje się, że w samych Stanach Zjednoczonych w 2022 roku wszczepiono około 800 000 takich urządzeń, a prognozy wskazują na dalszy wzrost liczby implantacji, głównie w związku ze starzeniem się populacji.

Tradycyjne systemy CIED wykorzystują elektrody łączące generator impulsów z tkanką mięśnia sercowego, najczęściej poprzez dostęp przezżylny. Od czasu publikacji poprzedniego konsensusu HRS z 2017 roku nastąpił znaczący postęp w tej dziedzinie. Obejmuje on zarówno nowe dane naukowe dotyczące zarządzania elektrodami przezżylnymi, jak i rozwój innowacyjnych technologii, takich jak systemy bezelektrodowe (leadless) czy rozwiązania z elektrodami pozanaczyniowymi. Wprowadzono także nowe narzędzia do ekstrakcji elektrod oraz procedury kardiochirurgiczne i naczyniowe wpływające na strategie zarządzania systemami CIED.

Jak podkreśla dr Yong-Mei Cha z Mayo Clinic w Rochester, przewodnicząca zespołu opracowującego dokument, konieczne jest całościowe podejście do wyboru i stosowania urządzeń CIED, które uwzględnia potencjalne konsekwencje związane z zarządzaniem elektrodami w całym okresie życia pacjenta. Nowy dokument ma wspierać klinicystów w podejmowaniu decyzji terapeutycznych oraz aktualizuje zalecenia zawarte w konsensusie z 2017 roku.

Zespół autorów składał się z międzynarodowych ekspertów reprezentujących różne dziedziny, w tym elektrofizjologię kliniczną i pediatryczną, anestezjologię kardiochirurgiczną, kardiochirurgię oraz choroby zakaźne. W oparciu o systematyczny przegląd dostępnych danych naukowych opracowano rekomendacje mające na celu poprawę jakości opieki nad pacjentami z wszczepialnymi urządzeniami kardiologicznymi.

Aktualizacja koncentruje się na praktycznych aspektach zarządzania elektrodami, obejmując zarówno klasyczne systemy przezżylne, jak i urządzenia z elektrodami pozanaczyniowymi oraz systemy całkowicie bezelektrodowe. Szczególną uwagę poświęcono również wskazaniom do ekstrakcji elektrod oraz strategiom minimalizacji ryzyka powikłań.

Nowe zalecenia obejmują najnowsze technologie CIED, które oferują potencjalne korzyści w porównaniu do klasycznych elektrod przezżylnych, w tym zmniejszenie ryzyka powikłań związanych z dostępem naczyniowym. Istotnym elementem dokumentu jest również aktualizacja wiedzy dotyczącej diagnostyki, leczenia i profilaktyki zakażeń związanych z CIED, które pozostają jednym z najpoważniejszych powikłań tych terapii.

Dokument odnosi się także do specyficznych sytuacji klinicznych, takich jak przezcewnikowa wymiana zastawki trójdzielnej u pacjentów z niedomykalnością, gdzie obecność elektrod może wpływać na przebieg procedury i jej wyniki. Wprowadzono również zalecenia dotyczące standaryzacji podejścia do ekstrakcji elektrod przezżylnych, obejmujące procedury, protokoły oraz wymagania dotyczące infrastruktury ośrodków wykonujących tego typu zabiegi.

Rozwój nowych technologii, w tym stymulacji bezelektrodowej oraz pozanaczyniowych kardiowerterów-defibrylatorów, doprowadził do istotnej zmiany paradygmatu leczenia zaburzeń rytmu serca. Technologie te ograniczają konieczność stosowania systemów wewnątrznaczyniowych, co może przełożyć się na redukcję powikłań oraz obciążenia dla pacjentów.

Autorzy podkreślają, że decyzje dotyczące wyboru urządzenia i strategii zarządzania elektrodami powinny być podejmowane z uwzględnieniem wielu czynników klinicznych, takich jak wskazania do implantacji, choroby współistniejące, przewidywana długość życia pacjenta, parametry pracy elektrod oraz potencjalne konsekwencje przyszłych powikłań. Kluczowe znaczenie ma także ocena bilansu korzyści i ryzyka oraz uwzględnienie preferencji pacjenta.

Takie podejście, oparte na współpracy interdyscyplinarnej i długoterminowej perspektywie, pozwala na optymalizację wyników leczenia oraz poprawę jakości życia pacjentów korzystających z terapii CIED.

Źródło: Heart Rhythm, 2026 HRS/AHA/APHRS/EHRA/IDSA/LAHRS/PACES/STS Expert Consensus Statement Update on Cardiovascular Implantable Electronic Device Lead Management and Extraction
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.hrthm.2026.04.015