Czynniki sercowo-metaboliczne silniej związane z włóknieniem wątroby u kobiet niż u mężczyzn – wyniki nowego badania

Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie JAMA Network Open wskazuje, że kobiety z określonymi czynnikami ryzyka sercowo-metabolicznego, takimi jak cukrzyca typu 2 czy zwiększony obwód talii, mogą być znacznie bardziej narażone na rozwój włóknienia wątroby niż mężczyźni z tymi samymi czynnikami ryzyka.

Jest to jedno z pierwszych badań analizujących różnice między płciami w zakresie powiązań między czynnikami kardiometabolicznymi a włóknieniem wątroby, które staje się coraz częstszym problemem zdrowotnym na świecie.

Czym jest włóknienie wątroby

Włóknienie wątroby polega na narastaniu tkanki bliznowatej w obrębie wątroby, powstającej w wyniku przewlekłego procesu zapalnego. W dłuższej perspektywie może to prowadzić do poważnych powikłań, takich jak:

• marskość wątroby
• niewydolność wątroby
• rak wątrobowokomórkowy

Choć częstość włóknienia wątroby jest ogólnie wyższa u mężczyzn, badacze zauważają, że liczba ciężkich przypadków u kobiet systematycznie rośnie. To skłoniło naukowców z Keck School of Medicine of USC do przeanalizowania potencjalnych różnic między płciami w zakresie wpływu czynników kardiometabolicznych na rozwój włóknienia.

Jak podkreśla Jennifer Dodge, MPH, profesor badawcza w Keck School of Medicine i główna autorka pracy:

„Obserwujemy, że gdy choroba wątroby jest już obecna, kobiety mogą szybciej niż mężczyźni przechodzić w stadium włóknienia. Nasze wyniki sugerują, że czynniki kardiometaboliczne mogą odgrywać w tym istotną rolę. To ważne przypomnienie dla klinicystów i społeczeństwa, że kontrola tych czynników ryzyka ma znaczenie nie tylko dla chorób serca, ale również dla zdrowia wątroby.”

Bogaty zestaw danych dotyczących zdrowia wątroby

Badanie wykorzystało szczególnie szczegółowy zestaw danych, obejmujący wyniki badań laboratoryjnych oraz dane obrazowe, co pozwoliło uzyskać bardziej obiektywny obraz stanu zdrowia uczestników niż w wielu wcześniejszych analizach populacyjnych.

Dane pochodziły z programu National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) prowadzonego przez U.S. Centers for Disease Control and Prevention. Program ten gromadzi szeroki zakres informacji o stanie zdrowia i stylu życia uczestników, w tym:

• spożycie alkoholu
• aktywność fizyczną i dietę
• stężenia cholesterolu i glukozy we krwi
• wskaźnik masy ciała (BMI)
• obwód talii
• wyniki badań obrazowych wątroby

W analizie uwzględniono również ocenę włóknienia wątroby i stłuszczenia wątroby (steatozy) na podstawie badań ultrasonograficznych.

Łącznie do badania włączono 5981 dorosłych mieszkańców Stanów Zjednoczonych, reprezentujących populację ogólną. Średni wiek uczestników wynosił 47 lat, a dane zbierano w latach 2017–2020.

Badacze analizowali związek włóknienia wątroby z kluczowymi czynnikami kardiometabolicznymi, takimi jak:

• zwiększony obwód talii
• nadciśnienie tętnicze
• cukrzyca lub stan przedcukrzycowy
• podwyższone stężenie triglicerydów
• niskie stężenie cholesterolu HDL
• współwystępowanie dwóch lub więcej z powyższych czynników

W analizie statystycznej uwzględniono również potencjalne czynniki zakłócające, takie jak wiek, rasa, pochodzenie etniczne, palenie tytoniu oraz spożycie alkoholu.

Wyraźne różnice między płciami

Ogólnie rzecz biorąc, kobiety miały podobny lub niższy wyjściowy poziom ryzyka włóknienia wątroby niż mężczyźni. Jednak w obecności określonych czynników ryzyka wzrost częstości włóknienia był u kobiet znacznie bardziej dynamiczny.

Najbardziej wyraźne różnice obserwowano w przypadku:

Zwiększonego obwodu talii

• u kobiet: wzrost częstości włóknienia z 0,8% do 9,2% (około 11-krotny wzrost)
• u mężczyzn: wzrost z 4,4% do 17,0% (około 4-krotny wzrost)

Cukrzycy typu 2 lub stanu przedcukrzycowego

• u kobiet: 2,8-krotny wzrost ryzyka włóknienia
• u mężczyzn: 1,4-krotny wzrost

Obecności dwóch lub więcej czynników kardiometabolicznych

• u kobiet: 8,4-krotny wzrost ryzyka
• u mężczyzn: 2,6-krotny wzrost

Jak podsumowała Dodge:

„Kobiety zaczynają od niższego poziomu ryzyka, ale gdy pojawiają się te czynniki, ich ryzyko rośnie znacznie silniej niż u mężczyzn.”

Możliwe mechanizmy biologiczne

Wyniki badania sugerują, że utrzymanie dobrej kondycji sercowo-metabolicznej ma znaczenie znacznie szersze niż jedynie profilaktyka chorób sercowo-naczyniowych. Może ono również wpływać na ryzyko chorób wątroby.

Autorzy wskazują również na potencjalne różnice biologiczne między płciami w patogenezie chorób wątroby. Jednym z możliwych mechanizmów jest działanie estrogenów, które mogą wywierać efekt ochronny wobec wątroby.

Ochrona ta może jednak słabnąć wraz ze spadkiem poziomu estrogenów w okresie menopauzy, co potencjalnie zwiększa podatność kobiet na rozwój włóknienia wątroby.

Kierunki dalszych badań

Autorzy podkreślają, że obecna analiza nie była wystarczająco duża, aby szczegółowo zbadać zależność między menopauzą a włóknieniem wątroby. Zespół planuje jednak przeprowadzenie kolejnych badań w tym kierunku, w tym ocenę potencjalnego wpływu hormonalnej terapii zastępczej.

W planach są także badania prospektywne, w których uczestnicy będą obserwowani przez dłuższy czas. Pozwoli to lepiej zrozumieć, czy obserwowane różnice między płciami rzeczywiście przyczyniają się do rozwoju włóknienia wątroby.

Naukowcy zamierzają również zbadać interakcję między płcią a czynnikami kardiometabolicznymi w kontekście metabolic dysfunction–associated steatotic liver disease (MASLD) – choroby wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi, która nie jest wywołana nadmiernym spożyciem alkoholu i której częstość również systematycznie rośnie.

Źródło: JAMA Network Open, Sex-Specific Cardiometabolic Profiles and Severity of Liver Fibrosis
DOI: http://dx.doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2026.0863