Serce kobiet w okresie menopauzy – na jakie zagrożenia należy zwrócić uwagę

Zmiany hormonalne w okresie menopauzy wymagają szczególnej troski o zdrowie serca kobiet. Jak można chronić układ sercowo-naczyniowy w tym czasie? Informacji udziela Deutsche Herzstiftung.

Dla kobiet – podobnie jak dla mężczyzn – choroby serca, takie jak choroba wieńcowa (KHK), niewydolność serca czy zaburzenia rytmu serca, stanowią najczęstszą przyczynę hospitalizacji oraz przedwczesnej śmierci. Różnica polega na tym, że u kobiet – dzięki ochronnemu działaniu hormonów płciowych – schorzenia te pojawiają się zwykle około dziesięciu lat później niż u mężczyzn.

Najczęstszą przyczyną zgonów wśród kobiet pozostaje choroba wieńcowa – w 2023 roku odpowiadała ona za ponad 51 tysięcy zgonów, w tym około 17,5 tysiąca spowodowanych zawałem serca. Dane te pokazują wyraźnie, że zawał serca nie jest już chorobą kojarzoną wyłącznie z mężczyznami (Deutscher Herzbericht – Update 2025).

„Kobiety w okresie menopauzy powinny zwracać szczególną uwagę na profilaktykę chorób serca, ponieważ zmiany hormonalne w tym czasie mogą dodatkowo zwiększać ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego” – podkreśla prof. dr Christiane Tiefenbacher, członkini zarządu Deutsche Herzstiftung. Jednocześnie zaznacza, że także młodsze kobiety mogą chorować na schorzenia serca i naczyń krwionośnych jeszcze przed menopauzą, a choć zdarza się to rzadziej niż w starszym wieku, mogą u nich występować zawały serca czy niewydolność serca.

Ekspertka zwraca uwagę, że kobiety powinny być bardziej świadome tych zagrożeń i podejmować ukierunkowane działania profilaktyczne. Szczegółowe informacje dotyczące zdrowia serca kobiet można znaleźć na stronie Deutsche Herzstiftung.

Ryzyko nadciśnienia szczególnie po menopauzie

Menopauza może w różny sposób wpływać na zdrowie układu sercowo-naczyniowego kobiet. Jednym z najważniejszych problemów jest nadciśnienie tętnicze. Wraz z wejściem w okres menopauzy ryzyko jego rozwoju może się nawet podwoić.

Przyczyną jest przede wszystkim spadek poziomu estrogenów we krwi. Estrogeny pomagają utrzymać elastyczność naczyń krwionośnych, działają obniżająco na ciśnienie tętnicze oraz chronią przed chorobami układu krążenia. W tym samym czasie rośnie poziom testosteronu, co sprzyja odkładaniu tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha.

Tłuszcz trzewny jest szczególnie niebezpieczny, ponieważ produkuje hormony stymulujące apetyt i sprzyjające przyrostowi masy ciała. Substancje te mogą również prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego.

U wielu kobiet w okresie menopauzy i po niej pojawiają się dodatkowo czynniki ryzyka, takie jak nadwaga, zaburzenia snu czy nasilone stany lękowe. Wszystkie te elementy mogą sprzyjać rozwojowi nadciśnienia tętniczego.

„Kobiety powinny regularnie kontrolować ciśnienie tętnicze – zarówno podczas wizyt lekarskich, jak i samodzielnie w domu” – zaleca prof. Tiefenbacher. Nieleczone lub niewystarczająco kontrolowane nadciśnienie jest jednym z najczęstszych i najgroźniejszych czynników ryzyka udaru mózgu, zawału serca oraz innych poważnych chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym niewydolności serca.

Według danych AOK WIdo-Gesundheitsatlas z 2023 roku w Niemczech ponad 10,5 miliona kobiet cierpi na nadciśnienie tętnicze.

Nadciśnienie u młodych kobiet – antykoncepcja i ciąża

Również młode kobiety nie są całkowicie chronione przed nadciśnieniem tętniczym. Szacuje się, że u około 5–10% kobiet w ciąży rozwija się nadciśnienie związane z ciążą.

Podwyższone wartości ciśnienia mogą również pojawić się u kobiet stosujących doustne środki antykoncepcyjne zawierające kombinację estrogenów i progesteronu. Około 5% kobiet przyjmujących takie preparaty reaguje wzrostem ciśnienia tętniczego. Po odstawieniu preparatu wartości ciśnienia zwykle wracają do normy.

Za wzrost ciśnienia może odpowiadać głównie komponent estrogenowy w tabletkach antykoncepcyjnych, zwłaszcza przy wyższych dawkach. Kobiety, które przyjmują doustne środki antykoncepcyjne i jednocześnie mają nadwagę, mogą mieć nawet dwu- lub trzykrotnie wyższe ryzyko nadciśnienia.

„Jeśli jednocześnie występuje kilka czynników ryzyka, takich jak nadciśnienie i palenie tytoniu lub nadwaga, kobiety powinny rozważyć z lekarzem inne metody antykoncepcji zamiast doustnych preparatów zawierających estrogeny” – podkreśla prof. Tiefenbacher.

Istotne jest również to, że kobiety, które w czasie ciąży rozwinęły nadciśnienie lub stan przedrzucawkowy (preeklampsję), mają w późniejszym życiu zwiększone ryzyko nadciśnienia, chorób serca oraz udaru mózgu. W ich przypadku szczególnie ważne jest prowadzenie zdrowego stylu życia i regularne kontrole lekarskie – przynajmniej raz w roku.

Zaburzenia snu w okresie menopauzy a zdrowie serca

Zdrowy sen działa na organizm jak naturalne lekarstwo. Podczas nocnego odpoczynku organizm regeneruje się, regulowane są procesy metaboliczne – w tym metabolizm tłuszczów i glukozy – wzmacnia się układ odpornościowy, a ciśnienie tętnicze utrzymuje się na stabilnym poziomie.

W okresie menopauzy często pojawiają się jednak zaburzenia snu oraz stany lękowe, które mogą negatywnie wpływać na wartości ciśnienia tętniczego.

Długotrwałe problemy ze snem powodują stres, który zaburza kluczowe procesy metaboliczne. Dlatego kobiety cierpiące na bezsenność lub inne problemy ze snem nie powinny tłumaczyć ich wyłącznie intensywnym trybem życia, obowiązkami zawodowymi czy rodzinnymi, lecz zgłosić je lekarzowi.

Jednocześnie wiele czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych można skutecznie ograniczyć poprzez zmiany stylu życia. Regularna aktywność fizyczna, zbilansowana dieta oraz techniki redukcji stresu mogą korzystnie wpływać na masę ciała, poziom stresu i ciśnienie tętnicze.

Znaczenie badań profilaktycznych

Deutsche Herzstiftung zaleca kobietom – podobnie jak mężczyznom – wykonywanie badań profilaktycznych od 35. roku życia, a w przypadku rodzinnej historii chorób serca nawet wcześniej. Regularne kontrole powinny obejmować pomiar ciśnienia tętniczego, poziomu glukozy we krwi, lipidogramu (cholesterolu) oraz ocenę masy ciała.

W Niemczech badanie profilaktyczne u lekarza rodzinnego jest refundowane przez system ubezpieczeń zdrowotnych – jednorazowo od 18. roku życia, a następnie co trzy lata od 35. roku życia.

„Dzięki takim badaniom można wcześnie wykryć choroby zwiększające ryzyko zawału serca, udaru mózgu czy niewydolności serca” – wyjaśnia prof. Tiefenbacher. Podkreśla również, że wysokie ciśnienie tętnicze czy podwyższony poziom cholesterolu LDL często nie dają żadnych objawów, dlatego regularne badania są tak ważne.

Kobiety powinny także dbać o codzienną aktywność fizyczną – najlepiej na świeżym powietrzu – zdrową dietę, prawidłową masę ciała, unikać palenia tytoniu oraz ograniczać spożycie alkoholu.

Zawał serca u kobiet – objawy mogą być mniej typowe

Specyfika chorób serca u kobiet szczególnie widoczna jest w przypadku zawału serca. Do okresu menopauzy kobiety są nim statystycznie rzadziej zagrożone niż mężczyźni, jednak po 65. roku życia ryzyko to wyraźnie rośnie.

Nie oznacza to jednak, że młodsze kobiety są całkowicie bezpieczne. Zawał serca może wystąpić również między 40. a 50. rokiem życia – zwłaszcza u kobiet z obciążonym wywiadem rodzinnym lub prowadzących niezdrowy styl życia, obejmujący brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu, nadwagę czy przewlekły stres. Dodatkowym czynnikiem ryzyka mogą być także hormony przyjmowane w formie antykoncepcji.

Warto również pamiętać, że objawy zawału serca u kobiet często różnią się od typowych objawów obserwowanych u mężczyzn. Mogą być mniej charakterystyczne, co utrudnia szybkie rozpoznanie i opóźnia rozpoczęcie leczenia.

Dlatego zwiększanie świadomości na temat specyfiki chorób serca u kobiet ma kluczowe znaczenie dla skutecznej profilaktyki i wczesnego rozpoznawania zagrożeń.

Źródło: Deutsche Herzstiftung e.V. / Deutsche Stiftung für Herzforschung