Nadciśnienie nadal wymyka się kontroli. Nowe globalne dane budzą niepokój

Nadciśnienie tętnicze pozostaje najważniejszą możliwą do uniknięcia przyczyną przedwczesnych zgonów na świecie. Mimo dostępności skutecznych leków, prostych metod diagnostycznych i sprawdzonych interwencji stylu życia, globalna liczba osób z niekontrolowanym nadciśnieniem nadal rośnie. Najnowsza analiza naukowców z Tulane University, opublikowana w Journal of the American College of Cardiology, pokazuje, że największy ciężar choroby przesuwa się do krajów o niskich i średnich dochodach, gdzie systemy ochrony zdrowia często nie są przygotowane do skutecznej walki z chorobami przewlekłymi.

W artykule:

• Jak zmieniła się częstość występowania nadciśnienia na świecie w latach 2000–2020
• Dlaczego kraje o niskich i średnich dochodach ponoszą największy ciężar choroby
• Jak wygląda wykrywalność, leczenie i kontrola nadciśnienia
• Które regiony świata są najbardziej dotknięte problemem
• Jakie konsekwencje zdrowotne niesie niekontrolowane nadciśnienie
• Jakie działania mogą poprawić sytuację w najbliższych latach

Nadciśnienie pozostaje globalną epidemią

Teoretycznie nadciśnienie tętnicze należy do chorób, które można stosunkowo łatwo rozpoznać i skutecznie leczyć. Pomiar ciśnienia tętniczego jest prosty, tani i powszechnie dostępny, a współczesna medycyna dysponuje szerokim wachlarzem skutecznych leków hipotensyjnych oraz zaleceń dotyczących modyfikacji stylu życia.

Mimo to nadciśnienie pozostaje jedną z największych współczesnych epidemii zdrowotnych. Według najnowszej analizy obejmującej dane do 2020 roku choroba dotyczy już około 1,7 miliarda dorosłych osób na świecie, co odpowiada około 33% populacji dorosłych. Każdego roku odpowiada za około 10 milionów zgonów.

Badacze podkreślają, że skala problemu jest znacznie większa, niż mogłoby się wydawać. Nadciśnienie przez wiele lat może przebiegać bezobjawowo, dlatego określane jest mianem „cichego zabójcy”. Wielu pacjentów nie wie o chorobie aż do wystąpienia poważnych powikłań sercowo-naczyniowych.

Nierówności między krajami stale się pogłębiają

Analiza wykazała, że w krajach o wysokich dochodach częstość występowania nadciśnienia między 2000 a 2020 rokiem nieznacznie się zmniejszyła. Zupełnie odmienna sytuacja wystąpiła jednak w państwach o niskich i średnich dochodach, gdzie liczba chorych znacząco wzrosła.

Niemal 90% całkowitego wzrostu liczby dorosłych osób z nadciśnieniem odnotowano właśnie w krajach o niskich i średnich dochodach. To regiony, które jednocześnie dysponują ograniczonymi zasobami finansowymi i kadrowymi przeznaczonymi na leczenie chorób przewlekłych.

Szczególnie niepokojący jest wzrost liczby osób z niekontrolowanym nadciśnieniem. W 2000 roku około 70% wszystkich dorosłych z niekontrolowanym ciśnieniem mieszkało w krajach o niskich i średnich dochodach. Dwadzieścia lat później odsetek ten wzrósł do 83%.

Diagnostyka i leczenie nadal są niewystarczające

Autorzy badania zwracają uwagę, że problem nie ogranicza się wyłącznie do rozpoznawania choroby. Nawet po postawieniu diagnozy skuteczne kontrolowanie ciśnienia tętniczego pozostaje ogromnym wyzwaniem.

Do najważniejszych przyczyn należą:

• niedostateczna świadomość zdrowotna pacjentów,
• nieregularne przyjmowanie leków,
• trudności z utrzymaniem zmian stylu życia,
• niepełne stosowanie aktualnych wytycznych przez część lekarzy,
• ograniczony dostęp do leczenia i monitorowania choroby.

W rezultacie w 2020 roku mniej niż 20% wszystkich dorosłych z nadciśnieniem na świecie osiągało prawidłową kontrolę wartości ciśnienia tętniczego.

Kraje bogate radzą sobie lepiej, ale nadal daleko do sukcesu

Badanie wykazało znaczące różnice pomiędzy grupami państw. W krajach o wysokich dochodach skutecznie kontrolowane ciśnienie tętnicze miało 40,2% pacjentów z nadciśnieniem. W krajach o niskich i średnich dochodach wskaźnik ten wynosił jedynie 13,6%.

Choć wyniki państw rozwiniętych są wyraźnie lepsze, eksperci podkreślają, że nawet tam sytuacja nie jest satysfakcjonująca. Oznacza to bowiem, że niemal 60% pacjentów z nadciśnieniem nadal nie osiąga zalecanych wartości ciśnienia tętniczego pomimo dostępności skutecznych terapii.

Najbardziej dotknięte regiony świata

Najwyższą częstość występowania nadciśnienia w 2020 roku odnotowano w:

• Ameryce Łacińskiej,
• regionie Karaibów,
• Afryce Subsaharyjskiej.

Największa bezwzględna liczba osób z nadciśnieniem mieszkała natomiast w regionie Azji Wschodniej i Pacyfiku, a na drugim miejscu znalazła się Azja Południowa. Wynika to przede wszystkim z ogromnej liczby ludności zamieszkującej te obszary.

Powikłania wykraczają daleko poza układ sercowo-naczyniowy

Nadciśnienie tętnicze pozostaje jednym z najważniejszych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Odpowiada za znaczną część przypadków:

• zawału mięśnia sercowego,
• udaru mózgu,
• przewlekłej choroby nerek,
• niewydolności serca,
• otępienia i zaburzeń poznawczych.

Rosnąca liczba pacjentów z niekontrolowanym nadciśnieniem oznacza więc nie tylko większą liczbę hospitalizacji, ale również rosnące koszty opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej.

Jak można poprawić sytuację?

Autorzy publikacji wskazują, że skuteczna walka z nadciśnieniem wymaga działań na wielu poziomach jednocześnie. Wśród najważniejszych rozwiązań wymieniają:

• szerszy dostęp do tanich leków przeciwnadciśnieniowych,
• upowszechnienie dokładnych pomiarów ciśnienia tętniczego,
• stosowanie uproszczonych schematów terapeutycznych,
• rozwój opieki zespołowej obejmującej lekarzy, pielęgniarki i farmaceutów,
• tworzenie systemów wspierających długoterminowe leczenie chorób przewlekłych.

Badacze podkreślają, że przeszkody występują zarówno po stronie pacjentów, jak i personelu medycznego oraz całych systemów ochrony zdrowia. Dopiero równoczesne usuwanie wszystkich tych barier może doprowadzić do istotnej poprawy globalnych wskaźników kontroli nadciśnienia.

Źródło: Journal of the American College of Cardiology, Global Hypertension 2000 to 2020: Trends, Disparities, and Progress in Awareness, Treatment, and Control
DOI: https://doi.org/10.1016/j.jacc.2025.12.091