Osoby stosujące leki o działaniu antycholinergicznym – w tym niektóre leki przeciwdepresyjne, preparaty stosowane w leczeniu nietrzymania moczu oraz popularne leki przeciwhistaminowe – mogą być narażone na wyższe ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. Takie wnioski przedstawiono w nowym badaniu przeprowadzonym przez naukowców z Karolinska Institutet, opublikowanym na łamach czasopisma BMC Medicine.
Leki antycholinergiczne zmniejszają działanie neuroprzekaźnika acetylocholiny i są często przepisywane osobom w średnim i starszym wieku. Ta szeroka grupa farmaceutyków obejmuje m.in. leki przeciwhistaminowe stosowane w leczeniu alergii, preparaty wykorzystywane w terapii zaburzeń lękowych lub bezsenności, leki stosowane w leczeniu nietrzymania moczu, a także niektóre leki przeciwdepresyjne. W tej ostatniej grupie szczególnie silne działanie antycholinergiczne wykazują trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, natomiast selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) charakteryzują się zwykle znacznie słabszym efektem.
Wcześniejsze badania wykazały, że wysoka skumulowana ekspozycja na leki antycholinergiczne – określana jako obciążenie antycholinergiczne (anticholinergic burden) – wiąże się z pogorszeniem funkcji poznawczych. Nowa analiza sugeruje jednak, że skutki ich długotrwałego stosowania mogą wykraczać poza układ nerwowy i obejmować także układ sercowo-naczyniowy.
Możliwy wpływ na regulację pracy serca
Autorzy badania wskazują, że leki antycholinergiczne mogą oddziaływać na przywspółczulny układ nerwowy, który odgrywa kluczową rolę w regulacji funkcji serca oraz napięcia naczyń krwionośnych. Zaburzenie tej regulacji może prowadzić do zmian w pracy serca oraz zwiększać podatność na rozwój chorób układu krążenia.
Uzyskane wyniki sugerują, że w praktyce klinicznej istotne może być monitorowanie całkowitego obciążenia lekami o działaniu antycholinergicznym u pacjentów przyjmujących wiele różnych preparatów.
Badanie obejmujące ponad pół miliona osób
Do analizy włączono ponad 500 000 mieszkańców Sztokholmu w Szwecji, którzy mieli co najmniej 45 lat i na początku obserwacji nie chorowali na choroby układu sercowo-naczyniowego (z wyjątkiem nadciśnienia tętniczego). Uczestników obserwowano przez okres do 14 lat, analizując zależność między stosowaniem leków antycholinergicznych a występowaniem nowych zdarzeń sercowo-naczyniowych.
„Wiele z tych leków stosują osoby starsze oraz pacjenci z licznymi chorobami współistniejącymi. Chcieliśmy sprawdzić, czy całkowita ekspozycja na te preparaty ma znaczenie dla ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych w dłuższym okresie” – wyjaśnia Nanbo Zhu, badacz podoktorski w Department of Neurobiology, Care Sciences and Society w Karolinska Institutet.
O 71 procent wyższe ryzyko zdarzeń sercowych
Analiza wykazała wyraźny związek między wielkością rocznego obciążenia lekami antycholinergicznymi a ryzykiem wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. U osób z najwyższą ekspozycją ryzyko zdarzenia sercowo-naczyniowego było o 71 procent wyższe w porównaniu z osobami, które nie stosowały takich leków.
Zależność tę obserwowano w odniesieniu do wszystkich analizowanych chorób układu krążenia, jednak szczególnie wyraźna była ona w przypadku niewydolności serca oraz różnych postaci arytmii.
„Nasze wyniki wskazują, że skumulowane obciążenie lekami może wpływać na regulację pracy serca – zarówno w krótkim, jak i w długim okresie. Nie oznacza to, że leki te zawsze należy unikać, ale że ekspozycja powinna być uważnie monitorowana” – podkreśla Hong Xu, adiunkt w Department of Neurobiology, Care Sciences and Society.
Badanie obserwacyjne – konieczna ostrożna interpretacja
Autorzy zwracają uwagę, że przeprowadzone badanie ma charakter obserwacyjny, co oznacza, że nie pozwala na jednoznaczne ustalenie związku przyczynowo-skutkowego. Na obserwowane zależności mogą wpływać również inne czynniki, w tym choroby podstawowe, które wymagają stosowania leków o działaniu antycholinergicznym.
Badanie zostało przeprowadzone w ramach projektu Stockholm CREAtinine Measurements realizowanego przez kilka zespołów badawczych z Karolinska Institutet oraz Region Stockholm. Finansowanie zapewniły m.in. Swedish Research Council oraz Center for Innovative Medicine Foundation. W publikacji ujawniono także ewentualne powiązania części autorów z przemysłem farmaceutycznym.
Skala oceny obciążenia antycholinergicznego
W badaniu identyfikację leków antycholinergicznych przeprowadzono na podstawie Anticholinergic Cognitive Burden (ACB) scale, narzędzia stosowanego zarówno w badaniach naukowych, jak i w praktyce klinicznej. Skala ta obejmuje szeroką grupę leków ocenianych w zakresie od 1 do 3 punktów, w zależności od stopnia blokowania przez dany lek neuroprzekaźnika acetylocholiny.
Suma punktów przypisywanych stosowanym leków pozwala oszacować całkowite obciążenie antycholinergiczne pacjenta. Wykaz leków uwzględnionych w skali ACB przedstawiono w tabeli S1 w materiałach uzupełniających publikacji.
Źródło: BMC Medicine, Anticholinergic drug burden and incident cardiovascular events: a population-based study
DOI: http://dx.doi.org/10.1186/s12916-026-04751-w
